Er is goed nieuws: vorige maand vond van 24 tot en met 29 april in Santa Marta, Colombia, de eerste conferentie over de overgang van fossiele brandstoffen plaats. 1 Deze conferentie is voortgekomen uit de COP-conferenties, maar maakt er geen deel van uit. Deze conferenties – in het meervoud, want de volgende staat al gepland voor volgend jaar 2 – zijn juist bedoeld als aanvulling op de COP-conferenties. Ze brengen landen samen die fossiele brandstoffen actief willen uitfaseren en de overstap willen maken naar hernieuwbare energie.
Hier volgt wat achtergrondinformatie die kan helpen om te begrijpen wat hier zo bijzonder aan is.
Het UNFCCC
Op basis van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering uit 1992 komen bijna alle landen ter wereld elk jaar bijeen voor een COP-bijeenkomst, die roulerend op de verschillende continenten plaatsvindt. 3 Het Raamverdrag is in de eerste plaats een kader en bevat één algemene doelstelling: ‘stabilisatie van de concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer op een niveau dat gevaarlijke antropogene verstoring van het klimaatsysteem voorkomt’.
Als landen meer specifieke verdragen willen sluiten, met juridisch bindende verplichtingen, kunnen ze dat doen tijdens de COP-bijeenkomsten. Zo hebben landen tijdens COP-3 (1997) het Kyoto-protocol opgesteld. 4 Dit bevatte specifieke, juridisch bindende verplichtingen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Het was een relatieve mislukking, juist omdat belangrijke landen deze bindende verplichtingen niet zagen zitten en het protocol niet ratificeerden (VS) of zich terugtrokken (Canada). 5
Tijdens COP-21 (2015) sloten landen het Akkoord van Parijs. 6 De belangrijkste doelstelling daarvan is de stijging van de wereldwijde gemiddelde temperatuur te beperken tot ruim onder 2 °C en ernaar te streven deze te beperken tot 1,5 °C. Deze doelstelling vormde een evenwicht tussen de vage doelstelling van het UNFCCC en de strikte verplichtingen van het Kyoto-protocol en wordt als een succes beschouwd. Niettemin worden vragen over welke landen welke maatregelen moeten nemen natuurlijk fel bediscussieerd en onderhandeld, zowel nationaal als internationaal.
Klimaatrechtvaardigheid
Dergelijke vragen hebben betrekking op klimaatrechtvaardigheid. Het basisidee hierachter is dat landen die decennialang het meest hebben geprofiteerd van het gebruik van fossiele brandstoffen (het mondiale Noorden en rijke mensen wereldwijd), en daardoor hebben bijgedragen aan klimaatverandering, aanzienlijke inspanningen moeten leveren om over te stappen van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie, terwijl landen die niet veel fossiele brandstoffen hebben gebruikt of momenteel niet gebruiken, maar het meest te lijden hebben onder klimaatverandering (het mondiale Zuiden en arme mensen wereldwijd), steun en middelen moeten ontvangen om de overstap te maken van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie.
Een deel hiervan komt tot uiting in het begrip ‘gemeenschappelijke maar gedifferentieerde verantwoordelijkheden en respectieve capaciteiten’ (Overeenkomst van Parijs, art. 2.2). Rijke landen hebben grotere verplichtingen om klimaatverandering te bestrijden en moeten arme landen ondersteunen bij hun strijd tegen klimaatverandering.
Uitfasering van fossiele brandstoffen
Terug naar de COP-bijeenkomsten. COP-bijeenkomsten werken op basis van unanimiteit. Alle landen moeten het eens zijn. Het is daarom bijvoorbeeld gemakkelijk voor één of meerdere landen die profiteren van de winning en verkoop van fossiele brandstoffen, om voorstellen voor de overgang van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie te blokkeren. 8 Het is veelzeggend dat het woord ‘fossiel’ nooit voorkwam in de slotverklaringen van de COP-bijeenkomsten. Tot COP-28. 9
De slotverklaring van COP-28 (2023) bevatte het volgende, als mondiale inspanningen waaraan staten moeten bijdragen: 10
‘Op een rechtvaardige, ordelijke en billijke manier afstappen van fossiele brandstoffen in energiesystemen, en de maatregelen in dit cruciale decennium versnellen, om in overeenstemming met de wetenschap in 2050 klimaatneutraal te zijn’ en
‘Zo snel mogelijk inefficiënte subsidies voor fossiele brandstoffen afbouwen die geen oplossing bieden voor energiearmoede of rechtvaardige transities’.
Het voorzitterschap van COP-30 (Belém, Brazilië 2025) had een routekaart willen opstellen om fossiele brandstoffen uit te faseren, maar vanwege deze eis van unanimiteit is dit niet gebeurd. Aan het einde van COP-30 kondigden de regeringen van Colombia en Nederland echter aan dat zij gezamenlijk een conferentie zouden organiseren om een dergelijke routekaart op te stellen. Die conferentie vond vorige maand plaats.
De conferentie
Omdat deze conferentie geen COP-bijeenkomst was, hadden de organisatoren relatief meer vrijheid om een proces te ontwerpen dat geschikt was voor het beoogde doel. Ze nodigden verschillende soorten belanghebbenden uit om input te leveren: parlementariërs; de academische wereld; de particuliere sector; gemeenschappen, waaronder inheemse volkeren, ngo’s, gemeenschappen van Afro-afkomst, kleine boeren, vrouwen en diverse groepen, jongeren, sociale bewegingen en vakbonden. 11 Tijdens de conferentie kwamen afgevaardigden uit 57 landen bijeen voor zes dagen van beraadslaging en onderhandeling.
De conferentie was opgebouwd rond drie thema’s:
- Het verminderen van de economische afhankelijkheid van fossiele brandstoffen, bijvoorbeeld door het doorbreken van systemische lock-ins en diepgewortelde machtsstructuren;
- Het transformeren van vraag en aanbod, bijvoorbeeld door het verbieden van nieuwe fossiele infrastructuur en het afbouwen van subsidies voor fossiele brandstoffen;
- Het bevorderen van internationale samenwerking, bijvoorbeeld met betrekking tot nieuwe wettelijke kaders en het delen van kennis.
Interessant genoeg was de wetenschap het uitgangspunt van de conferentie; op de eerste dag werd een Wetenschappelijk Panel voor Energietransitie gelanceerd. 13 Dit was nogal verfrissend, vergeleken met hoe onderhandelingen in de klimaatdiplomatie doorgaans verlopen, waarbij veel tijd wordt besteed aan politiek.
Bovendien willen de deelnemende landen fossiele brandstoffen afbouwen en hun plannen baseren op inzichten uit wetenschappelijk onderzoek. “Hier heb je een coalitie van regeringen die hebben besloten dat ze zich daadwerkelijk door de wetenschap willen laten informeren,” zegt Margaretha Wewerinke-Singh, een bekende expert op het gebied van klimaatveranderingsrecht aan de Universiteit van Amsterdam. Het Wetenschappelijk Panel heeft een reeks van twaalf aanbevelingen opgesteld voor landen om daadwerkelijk over te stappen van fossiel naar hernieuwbaar. 14
Hopelijk kan deze conferentie landen in staat stellen maatregelen te nemen om de uitstoot van broeikasgassen daadwerkelijk te verminderen en onze planeet leefbaar te houden.
Meer lezen:
Conference Report, ‘Co-host takeaways on the First Conference on Transitioning Away From Fossil Fuels’, 30 April 2026
Santa Marta Action Repertoire (SMART) Summary, ‘Insights from the Synthesis Report workstream of the Santa Marta Academic Dialogue’, 27 April 2026
‘Hope is contagious and science is king: 10 big lessons on ending the fossil fuel era’, The Guardian, 1 May 2026, https://www.theguardian.com/environment/2026/may/01/santa-marta-colombia-climate-conference-ending-fossil-fuel-era
- https://transitionawayconference.com/home[↩]
- https://www.government.nl/latest/news/2026/04/29/transitioning-away-from-fossil-fuels-conference-concludes-with-5-key-deliverables[↩]
- https://unfccc.int/process-and-meetings/united-nations-framework-convention-on-climate-change[↩]
- https://en.wikipedia.org/wiki/Kyoto_Protocol[↩]
- https://en.wikipedia.org/wiki/Views_on_the_Kyoto_Protocol[↩]
- https://en.wikipedia.org/wiki/Paris_Agreement[↩]
- https://www.rfi.fr/en/environment/20251122-cop30-climate-summit-runs-into-overtime-amid-divisions-over-fossil-fuels[↩]
- https://www.nature.com/articles/d41586-025-03802-1[↩]
- https://unfccc.int/news/cop28-agreement-signals-beginning-of-the-end-of-the-fossil-fuel-era[↩]
- https://unfccc.int/sites/default/files/resource/cma2023_16a01_adv_.pdf[↩]
- https://transitionawayconference.com/participants; https://transitionawayconference.com/contributions[↩]
- https://transitionawayconference.com/methodoloy[↩]
- https://www.theguardian.com/environment/2026/apr/25/new-global-panel-aims-to-accelerate-move-away-from-fossil-fuels[↩]
- https://www.lasillavacia.com/wp-content/uploads/2026/04/SMART-summary_for_policymakers_final_without-comments-2-1.pdf[↩]