Hoe houden we het vol om in actie te komen tegen fossiele subsidies? Waarom gaan in Nederland duizenden mensen steeds weer opnieuw de straat op ondanks politiegeweld of intimidatie door het openbaar ministerie? Geweldloos, ondanks het geweld waarmee ze soms worden geconfronteerd.
Ja, we zijn irritant, maar we strijden voor een zaak die iedereen aangaat, de klimaatcrisis. En de geschiedenis laat zien dat vreedzame acties van burgers uiteindelijk succes hebben. We hopen dat we nog op tijd zijn om de ergste gevolgen van de klimaatcrisis te voorkomen.
Ik ben een van de 20 mensen die na de actie op de A12 op 4 juli, 30 uur lang in eenzame opsluiting zaten. In de cel geen tandenborstel, geen extra deken en zeker geen pen en papier. Wel veel tijd voor reflectie. Ik bedenk hoe dit voor mijn vrouw is, omdat zij en ik niet weten hoelang dit gaat duren. Ik denk na over ideeën die ik voor mijn werk probeer te ontwikkelen. Ik stel me voor wat ik tegen politici of tegen redacties van praatprogrammas zou willen zeggen, als ik daar de kans voor kreeg. We leven in een tijd die lijkt op de film ‘Don’t look up!’ en politiek en media lijken niet bij machte om daar serieus over te praten.
Zonder telefoon werden we weer vrijgelaten.
We steunen elkaar
Na de actie spreken we elkaar buiten het cellencomplex. Er staan ons mensen op te wachten die weten wat deze actie ons gekost heeft. We voelen het aan ons lijf. We bespreken kort het geweld dat we hebben meegemaakt of gezien, van politie of vijandig publiek. Ze geven ons koffie, we mogen een telefoon lenen. Ik bel m’n vrouw om te zeggen dat ik weer vrij ben en ’s avonds nog thuiskom. Ik vertel haar dat ik hoorde hoe mensen in de cellen om mij heen te horen kregen dat ze weer mochten gaan, maar dat ik pas opluchting durfde te voelen toen ik zelf ook buiten stond.
Na de actie houden we contact. We delen onze ervaringen en verwerken die samen. We merken dat dat een stuk lastiger is zonder telefoon, zonder dat je de filmpjes kan zien die vaak worden rondgestuurd na een actie. Van ons deel van de actie geen filmpjes, want de telefoons zijn nog ingenomen. Wel filmpjes van boze boeren die met hun tractoren bijna over milieuactivisten heen rijden.
Thuisgekomen kunnen we niet meer inloggen in de systemen van ons werk, en kunnen we niet meer internetbankieren. Ruim drie weken later is er nog steeds geen aanklacht en geen zicht op wanneer we onze telefoons terugkrijgen. Onze advocaat zegt dat dit voor hem een zeer ongebruikelijke gang van zaken is.
We gaan door
Inmiddels weet heel Nederland waarvoor SR en XR de straat op gaan. Dat het om miljarden euro’s subsidie gaat aan de fossiele industrie. Omgerekend duizenden euro’s per Nederlander per jaar. Geld dat klimaatverandering aanjaagt en ten gunste van een zeer beperkt aantal bedrijven is, die daardoor hun innovaties uitstellen.
XR veroorzaakt al jaren op een verantwoorde manier verkeersopstoppingen. De hulpdiensten kunnen er altijd prima langs. Wanneer we gefaciliteerd worden door de politie, of zij niet optreden met het doel onze demonstratie onmogelijk te maken, is er beduidedend minder overlast. Dit is te zien in de data, 1 bijvoorbeeld de keer dat de politie zelf gebruik maakte van haar stakingsrecht. Maatregelen van burgemeester, politie en justitie tegen A12-blokkades leiden juist vaak tot meer overlast 2
Er zijn elke dag files: doordat het druk is op de weg, door een ongeluk, door een groot concert op het Malieveld, doordat een legeroefening een bosbrand veroorzaakt, doordat het asfalt is gesmolten, doordat een brug niet meer dicht kan van de hitte. En inderdaad, eens in de twee of drie maanden is er file op de A12 bij Den Haag of Utrecht omdat er mensen op de weg zitten, of op de weg proberen te komen om een groot probleem terug in de aandacht van de media te krijgen.
Soms krijgen we een negatieve pers maar steeds vaker geven journalisten blijk van sympathie met onze acties en gelukkig vergeten ze niet te vermelden waarvoor we demonstreren. Toch blijft het me verbazen dat media niet bij machte blijken te zijn om uit zichzelf te beginnen over de stupiditeit van fossiele subsidies. Waarom stellen journalisten geen vragen aan politici hierover? Over andere onderwerpen maken media graag het nieuws.
Wij weten dat onze manier van demonstreren een grondrecht is en willen dat grondrecht gebruiken zolang het nog kan. Dit grondrecht is vastgelegd in het Europese verdrag voor de rechten van de mens. In plaats van dat politici bezig zijn om de fossiele subsidies af te schaffen, waarmee enorm veel beleidsruimte zou vrijkomen, trekken ze die grondrechten in twijfel.
Als het stof is neergedaald worden er opnieuw A12 blokkades aangekondigd op de website van XR. Hoe houden we het vol om dan opnieuw mee te doen? Hoe verzamelen wij dan, terwijl we aan ons lijf voelen hoe spannend dat is, de moed om opnieuw mee te doen? Wij weten niet of de politie ons deze keer gaat slaan, maar we weten wel dat ze er snel zullen zijn of er zelfs al zullen staan wanneer we uitstappen. En toch gaan we. Steeds weer.
Hoe houden we het vol? Het is fijn om op weg naar een actie met mensen op te trekken van wie je weet dat ze voor hetzelfde strijden als jij. Die wel strijdbaar zijn maar waarvan je ook weet dat ze geweldloos blijven. Geen van de mooie mensen in de blokkade zal de politie fysiek aanvallen. We hebben ons in geweldloosheid geoefend. Als iemand zo boos wordt op een politieagent dat hij of zij dreigt te gaan schelden, wordt deze er onmiddelijk door een mede XR-activist op aangesproken. Dat geeft rust op zo’n spannend moment.
Wat levert het op?
Door eerdere acties van XR op de A12 in den Haag, en door de inspanningen van het ministerie van Rob Jetten destijds, weten we nu dat het bij fossiele subsidies om bizarre hoeveelheden geld gaat. Schattingen lopen uiteen van 39,7 tot 46,4 miljard euro. 3 Door de acties op de A12 bij Utrecht komen de fossiele subsidies, in elk geval voor een paar uurtjes in de aandacht in de medial. We merken dat sinds een jaar, nieuwssites steeds consequenter worden in het vermelden waarvoor een actie wordt gevoerd. Vroeger praatten ze vooral de politie in den Haag na, gelukkig melden de media steeds vaker waar de acties tegen gericht zijn.
Een sprankje hoop zien we allicht in het feit dat mensen in de digitale media steeds vaker te horen krijgen dat het door klimaatverandering komt: dat ongekend grote bosbranden naar het noorden opschuiven, dat de rivieren in Nederland historisch laag staan en dat het koraal in Bonaire bijna verdwenen is. Soms staat er inmiddels bij een dergelijk bericht dat we moeten stoppen met het uitstoten van CO2. Hopelijk lezen we over enkele jaren bij elk van dergelijke berichten dat we dus moeten stoppen met fossiele subsidies.
En dan? We hopen dat door de aanhoudende acties van XR, SR en Fossielvrij en door het groeiende bewustzijn meer Nederlanders in actie zullen komen. Met elke ton CO2 uitstoot nemen de problemen voor iedereen, maar vooral voor de meest kwetsbare mensen, toe. Het is stupide subsidies te blijven verstrekken aan bedrijven die moeten werken aan duurzame alternatieven in plaats van nog meer olie en gas uit de grond halen.
Tjerk Oosterkamp is hoogleraar natuurkunde in Leiden
- Deze site https://www.via.nl/nl-NL/ (met abonnement) geeft inzicht in de verkeerssituatie op verschillende data. De redactie beschikt over concrete gegevens.[↩]
- Ooggetuigeverslag van politiemedewerker Amir Niknam https://www.linkedin.com/posts/amirniknam_demonstratierecht-klimaatcrisis-activity-7284830398990221313-u-to[↩]
- https://nos.nl/artikel/2490599-fossiele-sector-krijgt-tussen-39-7-en-46-4-miljard-euro-subsidie-nog-meer-dan-gedacht[↩]