Oceaanwetenschappers maken een vuist tegen Trump

Vanwege zijn aversie tegen klimaatonderzoek besloot de regering Trump de financiering van langjarige oceaan-observaties abrupt te stoppen. Deze onderzoeken zijn onder meer essentieel voor klimaatmodellen. Even leek Trump zijn zin te krijgen, maar hij had buiten de verenigde reacties van wetenschappers, media en de politiek gerekend.

Langjarig oceaanonderzoek

De oceaan regelt de opslag van gas en warmte van de planeet. ¹ De helft van de zuurstof in de wereld wordt gevormd in de oceaan terwijl 25% van de antropogene kooldioxide-uitstoot op aarde tussen 1990 en 2010 geabsorbeerd werd door de oceaan. ² Bovendien is in de afgelopen 50 jaar 90% van de warmte die aan ons klimaatsysteem is toegevoegd opgeslagen in de oceaan. De oceaan vormt zo een grote buffer om de effecten van de opwarming van de aarde te beperken en is dus superbelangrijk. Maar de oceaan is een complex eco-systeem waar we nog steeds zeer weinig van weten. Langjarige onderzoeksprojecten zijn ontworpen om de de oceaan en de koppeling oceean-klimaat beter te begrijpen.

De Amerikaanse regering Trump ontkent dat klimaatverandering voortkomt uit het gebruik van fossiele brandstoffen. Voor 2027 zijn de plannen 54% te bezuinigen op de de National Science Foundation (NSF, die net als deNederlandse NWO, onderzoek financiert) en er zou geen geld gestoken mogen worden in onderzoeksprojecten van NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration). ³ Dit is een bedreiging voor langjarige oceaanobservaties en een ramp voor het klimaatonderzoek. In mei 2026 begon de NSF apparatuur uit de oceaan te halen onder druk van de regering en de bezuinigingen. Deze apparatuur hoort bij een groot Amerikaans project, OOI. ⁴

OOI

Het ”Ocean Observatories Initiative”(OOI) is een wetenschappelijk oceaanobservatie netwerk dat actuele data levert van meer dan 900 instrumenten. OOI is ontworpen als een langlopend project om oceaangegevens tot wel 30 jaar te verzamelen, en draait nu 10 jaar. Deze levensduur maakt het mogelijk om zowel kortstondige episodische gebeurtenissen als langjarige veranderingen in de oceaan te meten en direct te observeren.

De OOI bestond uit vijf stations bestaande uit verankeringen, lijnen tussen een onderwaterboei en een bodemgewicht, met apparatuur die voortdurend gegevens verzamelen over oceaancondities die via een cyberinfrastructuur worden verzonden. Hierdoor kan iedereen met een internetverbinding de oceaangegevens ophalen. Het noordelijkste station ligt in de Irmingerzee, twee stations liggen in de Noordoostelijke Stille Oceaan niet ver van de VS, twee stations lagen op het zuidelijk halfrond, bij het Argentijnse bekken en in de de Zuidelijke Oceaan. De geïnstrumenteerde verankeringen verzamelen fysische, chemische, geologische en biologische gegevens van de lucht-zee oppervlak tot de zeebodem, en bieden een schat aan informatie voor onderzoek.

Dat was het plan, maar al snel werd er bezuinigd. De twee stations op het Zuidelijke halfrond waren al opgeschort in december 2017, tijdens de eerste termijn van Trump. ⁵ En in mei 2026 werd begonnen om een van de noordelijke stations in de Stille Oceaan weg te halen!

OSNAP

In de Irmingerzee wordt het OOI-station omringd door verankeringen en apparatuur van een ander langjarig internationale onderzoeksamenwerking: OSNAP (Overturning in the Subpolar North Atlantic Program, ⁶ met participatie van onderzoekers uit Canada, China, Engeland, Frankrijk, Duitsland, Nederland, het Verenigd Koninkrijk, en de VS. Het project is ontworpen om continu transport van massa, warmte en zout in de subpolaire Noord-Atlantische Oceaan te meten en de uitwisseling tussen daar gelegen oceaanbekkens. De meerdere OSNAP verankeringen proberen de variabiliteit en trends te meten in de AMOC (Atlantic Meridional Ocean Current). ⁷ De AMOC is belangrijk voor het wereldklimaat, en die van Europa in het bijzonder, vanwege haar rol bij het herverdelen van warmte, zoet water en opgeloste gassen over grote longitudinale en meridionale afstanden.

Opzet van de stations met apparatuur van het OSNAP. Zeestromingen zijn aangegeven met witte pijlen in rode buizen met noordwaarts relatief warm water, in blauwe buizen waar het zuidwaarts stromend afgekoeld water betreft. Gele punten geven boeien weer waaronder lijnen met apparatuur (rode puntjes). ⁸

Op het moment van schrijven van dit website artikel zijn Nederlandse wetenschappers aan boord van het Amerikaanse onderzoeksschip ”Neil Amstrong” bezig de apparatuur schoon te maken en zo nodig te vervangen. ⁹

Verzet

De Amerikaanse senaat heeft al twee keer voorkomen dat het budget gekort wordt en dat de OOI apparatuur ontmanteld wordt. ^{10 11} In krantenartikelen is in niet mis te verstane woorden kritiek geleverd op het besluit om de apparatuur uit het water te halen (“extreme stupidity”). ^{12 13} Op 18 juni verscheen op de NSF-website het bericht dat de verwijderde verankeringen zullen worden teruggeplaatst. ¹⁴ Helaas gaat dit minimaal een half jaar duren. ¹⁵

Europa

Europa begint meer belang te hechten aan oceaanonderzoek, in de context van klimaatverandering. Er is €12 miljoen gereserveerd ter ondersteuning van wereldwijde oceaan data systemen. En er is een budget van €50 miljoen gereserveerd om te investeren in het versterken van de bijdrage van de EU aan het “Global Ocean Observing System ¹⁶ om het project OceanEye te financieren. ^{17 18} OceanEye dient oceaanobservatie te versterken, om het mariene milieu beter te begrijpen, te beheren en de bijbehorende innovatie- en industriële basis van Europa te versterken. Helaas worden industrie en visserij als eerste genoemd. OceanEye is nog niet operationeel en de onderzoeksschepen die de huidige observatiesystemen bedienen moeten nog gefinancierd worden.

Individuele wetenschappers in actie

Individuele wetenschappers kwamen in actie en vormen adviesgroepen voor politici. Hieronder volgen enige voorbeelden van deze acties van in Nederland werkende wetenschappers.

Nederlandse wetenschappers van het NIOZ (Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee) droegen bij aan een rapport dat op 3 mei 2026 door het Reykjavik Instituut (IJsland) werd gepubliceerd. Dit rapport onderzoekt de structurele kwetsbaarheden waarmee het OSNAP observatiesysteem wordt geconfronteerd. ¹⁹ De gevolgen van klimaatverandering voor de Noordse landen worden als groot beschouwd. Dit rapport wordt aangeboden als bijdrage aan de Noordse ministeriële beraadslagingen in 2026 en aan de Europese institutionele processen die momenteel gaande zijn o.a. het OceanEye-initiatief. De belangrijkste boodschap van het rapport is dat een fundamentele mentaliteitsverandering nodig is bij Europese leiders. Een afwachtende houding kan drastische gevolgen hebben.

Samen met het hoofd van het National Oceanography Centre (Southampton), proberen Nederlandse wetenschappers de boodschap via een artikel in ‘The Guardian’ ²⁰ aan het grote publiek over te brengen. Het artikel wijst erop dat financiering voor OSNAP uiterst kwetsbaar is en dat het waarnemen van de AMOC niet alleen een academische bezigheid is. Het heeft een dringende, mondiale prioriteit. Een alternatieve internationale financieringsstrategie is nodig om langjarige OSNAP metingen te waarborgen. Verder wordt benadrukt dat de tot nu toe verkregen data als referentiepunt voor klimaatmodellen moeten dienen en ons begrip van de AMOC aanzienlijk hebben verbeterd.

Financiering los krijgen is het grote probleem en enige relativering kan daarbij helpen. In de Texelse Courant (vrijdag 19 juni) vergelijkt Sjoerd Groeskamp, een van de Nederlandse wetenschappers, de benodigde €25 miljoen euro per jaar om het observatiesysteem in leven te houden met de €1 miljard per dag die wordt besteed aan de oorlog met Iran.

Nederlandse oceanografen bezoeken ook de Europese Unie en lobbyen daar voor hun (en die van ons!) zaak, onder andere, door een brief te schrijven aan Euro commissaris Wopke Hoekstra, een kopie van die brief is te vinden in de volgende link: ²¹ .

Elk nadeel heb zijn voordeel

Is Trump te ver gegaan en krijgt de oceaan nu de aandacht die hij verdient? Laten we er van uitgaan dat er een proces gestart is dat niet meer te stoppen is en dat financiering voor langjarige oceaanobservaties op korte termijn gewaarborgd wordt.

Een laatste kanttekening: dit verhaal is gericht tegen de maatregelen van de regering Trump, maar andere grote mogendheden bezuinigen even hard op klimaatonderzoek. Ook Europa zet industrie voorop in het OceanEye project, we moeten alert blijven!

1. https://marine.copernicus.eu/nl/explainers/why-ocean-important [↩]
2. https://doi.org/10.1038/s43017-022-00381-x [↩]
3. https://www.noaa.gov/research [↩]
4. https://oceanobservatories.org/ [↩]
5. https://doi.org/10.5670/oceanog.2018.105 [↩]
6. https://www.o-snap.org/ [↩]
7. https://en.wikipedia.org/wiki/Atlantic_meridional_overturning_circulation [↩]
8. https://www.o-snap.org/wp-content/uploads/2013/12/osnap_array_schematic_20160401.jpg [↩]
9. https://www.nioz.nl/en/news-and-blogs/blog/osnap-2026-expedition-servicing-parts-of-the-amoc-monitoring-array [↩]
10. https://www.nytimes.com/2026/06/01/climate/ocean-observatories-initiative.html [↩]
11. https://x.com/maxinejoselow/status/2067627125528571926 [↩]
12. https://www.latimes.com/environment/story/2026-06-17/lawmakers-fight-to-keep-386-million-ocean-observation-network [↩]
13. https://edition.cnn.com/2026/06/04/climate/trump-omb-funding-rule-climate-science [↩]
14. https://www.nsf.gov/news/update-ocean-observatories-initiative [↩]
15. https://www.nytimes.com/2026/06/18/climate/trump-ocean-observatories-initiative.html?unlocked_article_code=1.rFA.vRH3.iNupMVQ0K8X1&smid=url-share [↩]
16. https://goosocean.org/ [↩]
17. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52026DC0268 [↩]
18. https://webgate.ec.europa.eu/circabc-ewpp/d/d/workspace/SpacesStore/587434ac-7e61-4c65-92f1-4d71c352e5e6/download [↩]
19. https://library.arcticportal.org/2963/1/AMOC_Observation_as_Critical_Infrastructure.pdf [↩]
20. https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/jun/14/amoc-collapse-europe-climate [↩]
21. https://www.linkedin.com/posts/mohammed-chahim_europa-klimaatverandering-golfstroom-ugcPost-7455660402241351680-dNft?rcm=ACoAACbYOfsB28vCwjAVXdecs9jajO6pqT2emec [↩]