Stappen op weg naar internationale klimaatrechtvaardigheid

door

Goed nieuws: op 20 mei 2026 heeft een grote meerderheid van de landen in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties gestemd voor het advies van het Internationaal Gerechtshof over de verplichtingen van staten om klimaatverandering tegen te gaan. Deze stemming is de derde stap in een buitengewone, jarenlange inspanning om klimaatrechtvaardigheid vast te leggen als een afdwingbaar onderdeel van het internationaal recht.

Studenten van de Pacifische eilanden strijden tegen klimaatverandering. 1

Stap 1: Rechtenstudenten uit Vanuatu

De eerste stap in dit proces werd gezet door een groep rechtenstudenten uit de Republiek Vanuatu, een eilandstaat in de Stille Oceaan. Mensen op zulke eilanden lopen grote risico’s door de stijgende zeespiegel, de stijgende temperatuur van de oceaan en de steeds extremere weersomstandigheden. De rechtenstudenten hebben samen met andere eilandstaten in de Stille Oceaan een grote coalitie van landen opgebouwd en geleid. Samen vroegen ze de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties om het Internationaal Gerechtshof te verzoeken een advies uit te brengen.

Hoe de klimaatcampagne van Vanuatu de wereld zou kunnen redden. 2

Op 29 maart 2023 nam de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een resolutie aan (A/77/L.61), waarin het Internationaal Gerechtshof werd verzocht een advies uit te brengen over de verplichtingen van staten met betrekking tot klimaatverandering. 3 De resolutie werd bij consensus aangenomen; dit was de eerste keer dat zo’n resolutie, waarin het Internationaal Gerechtshof werd gevraagd een advies uit te brengen, bij consensus werd aangenomen.
Het Hof werd gevraagd de volgende vragen te beantwoorden: Wat zijn de verplichtingen van staten met betrekking tot klimaatverandering? En wat zijn de juridische gevolgen als staten deze verplichtingen niet nakomen?

Stap 2: Het Internationaal Gerechtshof

Twee jaar later, op 23 juli 2025, bracht het Internationaal Gerechtshof een ‘Advies over de verplichtingen van staten met betrekking tot klimaatverandering’ uit. 4 Het Hof legde uit dat landen bindende verplichtingen hebben om klimaatschade te voorkomen, de rechten van huidige en toekomstige generaties te beschermen en dringend actie te ondernemen om hun gedrag in overeenstemming te brengen met de temperatuurlimiet van 1,5 °C die is vastgelegd in het Akkoord van Parijs uit 2015. Cruciaal is dat het Hof ook uitlegde dat landen die hierin tekortschieten, volgens het internationaal recht aansprakelijk kunnen worden gesteld.

Opmerkelijk genoeg nam een ongekend aantal landen deel aan de procedure: er werden 91 schriftelijke verklaringen ingediend (het hoogste aantal ooit bij het Hof) en 100 landen en internationale organisaties hielden mondelinge pleidooien. Bovendien was het Hof unaniem – dat gebeurt heel zelden; en de afzonderlijke verklaringen van de rechters gingen zelfs nog verder dan het advies. 5

Advies van het Internationaal Gerechtshof: ’s Werelds hoogste rechtbank heeft zich ondubbelzinnig uitgesproken over de verplichtingen van landen op het gebied van klimaatverandering. 6

Stap 3: De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties

Op 20 mei 2026 nam de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een resolutie (A/80/L.65) aan ter ondersteuning van het advies van het Internationaal Gerechtshof, met 141 stemmen voor, 8 tegen en 28 onthoudingen. 7 Een grote meerderheid van de landen steunt dus het advies van het Internationaal Gerechtshof, wat betekent dat deze landen het erover eens zijn dat ze actie moeten ondernemen om klimaatverandering tegen te gaan. De resolutie werd opnieuw ingediend door de Republiek Vanuatu, samen met de Core Group of States en 90 mede-indieners.

Algemene Vergadering versterkt strijd tegen klimaatverandering 8

Dit waren cruciale stappen in het vastleggen van internationale verplichtingen voor landen om klimaatverandering tegen te gaan. Wat er nu gebeurt, hangt af van wat de afzonderlijke landen doen – en ook van wat landen samen doen, bijvoorbeeld tijdens de conferentie over de transitie weg van fossiele brandstoffen 9. Landen zullen deze verplichtingen moeten omzetten in beleid en maatregelen die de uitstoot van broeikasgassen drastisch verminderen (mitigatie), die mensen beschermen tegen de ergste gevolgen van klimaatverandering (aanpassing) en die de schade door klimaatverandering herstellen.

Meer lezen: ‘VN steunt historische uitspraak over klimaatcrisis, ondanks pogingen van de VS om resolutie tegen te houden’, The Guardian, 21 mei 2026 10

  1. https://www.pisfcc.org/who-we-are[↩]
  2. https://www.thenation.com/article/environment/vanuatu-icj-climate-change-united-nations/ [↩]
  3. https://press.un.org/en/2023/ga12497.doc.htm[↩]
  4. https://icj-web.leman.un-icc.cloud/sites/default/files/case-related/187/ 187-20250723-pre-01-00-en.pdf[↩]
  5. https://www.icj-cij.org/case/187/advisory-opinions[↩]
  6. https://earth.org/icj-advisory-opinion-the-worlds-top-court-has-spoken-unequivocally-on-states-climate-change-obligations/[↩]
  7. https://news.un.org/en/story/2026/05/1167561[↩]
  8. https://press.un.org/en/2026/ga12760.doc.htm[↩]
  9. https://www.scientistrebellion.nl/index.php/en/2026/05/03/transitioning-away-from-fossil-fuels/[↩]
  10. https://www.theguardian.com/environment/2026/may/21/un-vote-support-icj-world-court-climate-change-opinion [↩]