Gaan er werkelijk experimenten in de stratosfeer beginnen in april!?
In kranten en op de radio worden we geïnformeerd over plannen om te beginnen met zonnestralings’beheer’. Dit is een methode waarmee deeltjes in de atmosfeer gebracht worden die zonnestralen reflecteren. Hier kleven veel serieuze mitsen en maren aan volgens wetenschappers. (Zie ook de pagina Wondermiddelen in de Klimaatwiki.) Toch schijnt een Israëlisch-Amerikaanse, deels commerciële, ‘startup’ hier mee te beginnen. Dit is bijzonder verontrustend nieuws.
Wat betekenen SRM en SAL?
Solar Radiation Modification (SRM) of zonnestralingsbeheer is een verzamelnaam van “geo-engineering” methodes om het klimaat op aarde te beïnvloeden, c.q. de temperatuur te verlagen door minder zonlicht door te laten. Dit zou mogelijk kunnen door de reflectie van het zonlicht te verhogen. De twee bekendste daarvan zijn het vergroten van het reflecterend vermogen van wolken en dat van de stratosfeer. Om deze laatste methode gaat het hier. Deze methode wordt Stratospheric Aerosol Injection (SAL) genoemd en houdt in dat de hoeveelheid reflecterende stratosferische aerosolen wordt verhoogd, hetzij door directe injectie, hetzij door injectie van een “precursor” (zoals zwaveldioxide, SO2) dat vervolgens in de stratosfeer reageert en aerosolen vormt.
Echter, we kunnen het niet vaak genoeg benadrukken: elke vorm van geo-engineering zal altijd gepaard moeten gaan met terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen, want het zijn slechts tijdelijke en mogelijk riskante oplossingen, waarvan de uitkomst ongewis is omdat goede modellen ontbreken. De bescherming van het klimaat op de lange termijn vereist aanzienlijke reductie van de verbranding van fossiele brandstoffen en bijgevolg een reductie van broeikasgassen in de atmosfeer. 1
Wie willen dit gaan het doen?
Een Israëlisch-Amerikaanse startup ‘Stardust’ 2 heeft 60 miljoen dollar opgehaald. Stardust heeft aangekondigd in april 2026 met externe experimenten te beginnen. Ze zeggen binnen 10 jaar te kunnen beginnen met het werkelijk uitvoeren van SAL. Stardust, gevestigd in Israël, werd in 2023 opgericht door drie prominente onderzoekers, Yanai Yedvab, verbonden aan het Israëlische atoomenergieagentschap, Eli Waxman, een deeltjesfysicus en astrofysicus aan het in Israël gevestigde Weizmann Institute for Science en kernfysicus Amyad Spector voorheen werkzaam bij het nucleair onderzoeksinstituut Negev.
Het bedrag dat ze opgehaald hebben is enorm. Het is verontrustend dat bij een gepland ingrijpen in de stratosfeer dat globaal effecten veroorzaakt investeerders betrokken zijn. Volgens Politico variëren de investeerders van durfkapitalisten uit Silicon Valley tot de grootste aandeelhouder van de luxe sportwagenfabrikant Ferrari en de Italiaanse voetbalclub Juventus! 3 Bij een eerdere financiering van 15 miljoen dollar was het controversiële Israëlisch-Canadese durfkapitaalbedrijf AWZ betrokken, dat ervan wordt beschuldigd te profiteren van de genocide in Gaza en gerelateerd is aan het directoraat voor Defensieonderzoek en -ontwikkeling van het Israëlische ministerie van Defensie. 4
Welke deeltjes en hoe komen ze in de stratosfeer?
De aerosol deeltjes die gebruikt kunnen worden en waar onderzoek aan gedaan wordt, zijn sulfaat, calciumcarbonaat en diamantstof, en zwaveldioxide dat in de stratosfeer reageert tot sulfaat. Zwaveldioxide is een voor de hand liggende keuze omdat bewezen is dat het effect heeft. Het is in immense hoeveelheden in de stratosfeer terecht gekomen toen de Pinatubo in 1991 uitbarstte. Als sulfaat in de stratosfeer veroorzaakte dit een daling van de globale gemiddelde temperatuur op het aardoppervlak met 0.5°C. Maar sulfaat is een agressieve stof, het veroorzaakt zure regen en tast de ozonlaag aan. Na de uitbartsing van de Pinatubo was het ozongat boven Antarctica groter dan voorheen. Ook zijn er grote stormen gerelateerd aan de impact van de Pinatubo op de stratosfeer. 5
Stardust zegt zelf kunstmatige deeltjes te ontwikkelen. Welke is onbekend, een publikatie is aangekondigd maar vooralsnog niet ingediend. Nadelen van kunstmatige deeltjes zijn hoge productie kosten; enorme hoeveelheden zijn immers nodig. Bovendien zijn de lange-termijn gevolgen van het loslaten van natuurvreemde stoffen in de atmosfeer onbekend. De mensheid kent tot zijn schade en schande hiervan tal van voorbeelden, denk aan microplastics, PFAS, DDT, PCB’s etc.
De verspreiding van de deeltjes zou op een hoogte van 11-48 km moeten gebeuren, hoger dan de normale hoogte voor vliegtuigen. Gerelateerd aan het type deeltjes kunnen er bovendien problemen optreden met de verspreiding. Deeltjes kunnen gaan klonteren; een oplossing zou langzame injectie kunnen zijn. Naast de ongebruikelijke hoogte stelt dit ook eisen aan de te gebruiken vliegtuigen en heeft hoge brandstofuitstoot tot gevolg (!).
Wat vind ‘de wetenschap’ hiervan?
(Bronnen: NOAA, radio gesprek BNR en NRC)
Onderzoek naar de gevolgen, de levensvatbaarheid en effectiviteit van SAL is gaande. Weerpatronen zullen veranderen en niet overal zullen de implicaties hetzelfde zijn. Er moet rekening gehouden worden met fysisch-chemische interacties die gevolgen hebben voor weersystemen zoals de El Niño Zuidelijke Oscillatie. Er zitten gaten in onze kennis en er zijn risico’s op onbedoelde effecten (NOAA). Wolkenvorming en en aerosolen zijn namelijk de grote problemen in klimaatmodellen.
Aerosolen verdwijnen uit de atmosfeer op natuurlijke wijze, binnen een paar dagen uit de troposfeer en na enkele jaren uit de stratosfeer. De injecties zullen herhaald moeten worden. Als de injecties van aerosolen niet wordt niet gecontinueerd, kan dit schokreacties teweegbrengen door een snelle klimaatwisseling.
Meer onderzoek is absoluut nodig. Kortom het is een risicovol plan om te sleutelen aan de stratosfeer, temeer als dit onbekende natuurvreemde deeltjes betreft.
Ethische, legale en sociale kwesties
SAL heeft invloed op de hele aarde. Met de gevolgen zal iedereen moeten leven, de mensheid en het ecosysteem aarde. Klimaatwetenschapper Herman Russchenberg (TU Delft) 6 vindt de plannen van Stardust erg technologie-gedreven, en volgens hem is er niet nagedacht over de gevolgen. Er is geen inzicht in consequenties op langere termijn. Hij vindt dat overheden pro-actiever moeten zijn.
Zonne-geo-engineering is in strijd met een breed scala aan mensenrechtenverplichtingen, waaronder het recht op een schoon, gezond en duurzaam milieu, het recht op leven, de rechten van toekomstige generaties en de collectieve en inherente rechten van inheemse volkeren.
Klimaatverandering brengt geopolitieke risico’s met zich mee. Het implementeren van SRM kan sommige locaties positief beïnvloeden en andere negatief. Deze ongelijke verdeling van voordelen en negatieve gevolgen brengt mogelijk aanzienlijke rechtvaardigheids- en geopolitieke zorgen met zich mee. Momenteel bestaat er nergens wet- en regelgeving voor toezicht op SRM-onderzoek of -implementatie. Er is een aanzienlijke kenniskloof en er zijn onzekerheden in veel kritieke gebieden van SRM-onderzoek, met name ook gerelateerd aan de sociale wetenschappen. Dit heeft geleid tot een publicatie die een ethisch raamwerk biedt voor onderzoek naar geo-engineering methodes om klimaatsverandering tegen te gaan (climate change intervention research) 7
In deze publikatie wordt benadrukt dat het onderzoek:
- verantwoord gedaan moet worden, waarbij het startpunt moet zijn dat de een geo-engeneering methode niet een vervanging is van reductie van uitstoot van broeikasgassen,
- integer moet zijn met respect en rechtvaardigheid voor mens en natuur, inheemse volkeren,
- moet openstaan voor publieke participatie,
- transparant moet zijn, en
- in overeenstemming moet zijn met nationale en internationale wet- en regelgeving. Risico’s moeten geëvalueerd worden en voorgelegd worden aan onafhankelijke instanties. Alle belanghebbenden moeten stapsgewijs geïnformeerd worden.
Stardust is niet transparant, niet onafhankelijk, streeft geen wet- en regelgeving na. De aankondiging dat men in april 2026 begint, lijkt in tegenspraak met publieke participatie. Hoe integer en verantwoord het onderzoek is, valt niet te controleren. Bovendien hebben de stakeholders een winstoogmerk.
- https://klimaatwiki.org/index.php/Wondermiddelen#Zonnestralingsbeheer_(Solar_Radiation_Modification) https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/solar-radiation-modification-noaa-state-science-factsheet[↩]
- https://www.stardustsolutions.com/[↩]
- https://www.politico.com/news/2025/10/24/global-cooling-startup-raises-60-million-dollars-to-test-sun-reflecting-technology-00620340[↩]
- https://www.ciel.org/news/us-israeli-start-up-announces-reckless-solar-geoengineering-experiments-from-april-2026/[↩]
- https://en.wikipedia.org/wiki/1991_eruption_of_Mount_Pinatubo[↩]
- BNR Radio en NRC[↩]
- https://agu.mediavalet.com/portals/ethicalframework[↩]