Poging tot herstel van de oceanen komt dichterbij

Twee jaar geleden werd een historisch verdrag gesloten door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties,¹ het High Seas Treaty,² een overeenkomst om de biodiversiteit van ‘de open oceaan’, te beschermen en te behouden voor een toekomstig duurzaam gebruik. Met ‘open oceaan’ worden oceanen en zeeen buiten de territoriale wateren bedoeld.

Indien het verdrag naar behoren wordt uitgevoerd, speelt het een sleutelrol bij het tot staan brengen van het verlies aan biodiversiteit in de oceaan en bij het aanpakken van de effecten van de klimaatverandering op de oceaan.

Afgesproken is dat er pas stappen genomen kunnen worden als minimaal 60 landen het verdrag geratificeerd hebben. Helaas verloopt de ratificatie traag. Europa heeft al snel als gebaar geratificeerd, overigens ook de staat Palestina (geen lid VN), maar omdat Europa een economische organisatie is, bleef dit bij een gebaar en telt dit niet mee voor het minimum van 60. Op 19 september 2025 heeft Marokko als 60ste land de handtekening gezet waarmee het verdrag geldig wordt!³ Inmiddels (11/01/26) hebben 81 landen geratificeerd,⁴ helaas zit Nederland daar nog steeds niet bij. Let op: we zijn er nog niet, want er is ook afgesproken dat pas 120 dagen na de 60ste handtekening het verdrag legaal is. Dat betekent dat 17 januari 2026 gestart kan worden met daadwerkelijke bescherming van de open ocean.

Deze bescherming bevat onder andere het aanwijzen van te beschermen gebieden (de zogenaamde marine protected areas of MPAs) voor 30% van ‘de open oceaan’.  Die bescherming geldt voor de biodiversiteit in de hele waterkolom, van het oppervlak tot en met de bodem.  In 2030 zal 30% van de oceaan niet meer toegankelijk zijn voor mijnbouw, niet-duurzame visserij en andere verstorende werkzaamheden.

Duurzaam gebruik

Activiteiten voor duurzaam gebruik zijn toegestaan mits passend en volgens de regels van de overeenkomst. Dit houdt onder andere in dat inheemse bevolking kan blijven vissen. Ook marien wetenschappelijk onderzoek mag worden uitgevoerd met een billijke verdeling van de hieruit voorkomende resultaten. Eerlijke en billijke verdeling van onderzoek en gevolgen van de bescherming is onderdeel van het verdrag omdat kennis, de nodige technologie en onderzoeksfaciliteiten niet in alle landen beschikbaar is. Daarom is ‘benefit sharing’ een integraal onderdeel van het verdrag.

Als de oceaan met rust gelaten wordt, jacht verboden of gereduceerd wordt, alleen duurzame visserij toegelaten wordt, de waterkwaliteit bewaakt wordt en structuren hersteld worden (denk aan oesterbanken), is de mogelijkheid tot herstel van het ecosysteem enorm.⁵ Echter deze mogelijkheid tot herstel is sterk afhankelijk van een aantal factoren, waarvan een belangrijke de diepte is. De diepzeebodem heeft een veel langere hersteltijd nodig. Door mijn-werkzaamheden wordt het zee en bodemleven vernietigd en het is zeer de vraag of dit zich ooit kan herstellen.^{6 7}

Literatuur voor langzaam herstel:

1. https://sdgs.un.org/documents/ares72249-international-legally-binding-instr-23175 ↩︎
2. https://highseasalliance.org/treaty-negotiations ↩︎
3. https://nos.nl/artikel/2583241-verdrag-dat-oceanen-moet-beschermen-kan-na-jaren-onderhandelen-in-werking-treden ↩︎
4. https://highseasalliance.org/treaty-ratification/map ↩︎
5. Duarte, C.M., Agusti, S., Barbier, E. et al. Rebuilding marine life. Nature 580, 39–51 (2020). https://doi.org/10.1038/s41586-020-2146-7 https://eprints.whiterose.ac.uk/id/eprint/159093/ ↩︎
6. https://deep-sea-conservation.org/wp-content/uploads/2024/01/DSCC_FactSheet2_DSM_science_4pp_OCT_23.pdf ↩︎
7. Jones, D.O.B., Arias, M.B., Van Audenhaege, L. et al. Long-term impact and biological recovery in a deep-sea mining track. Nature 642, 112–118 (2025). https://doi.org/10.1038/s41586-025-08921-3 ↩︎